कित्तूरची राणी चन्नम्मा: १८५७ च्या ३३ वर्षे आधी इंग्रजांना हरवणारी राणी

१८५७ च्या उठावाच्या तब्बल ३३ वर्षे आधी, कर्नाटक-महाराष्ट्र सीमेवरच्या एका छोट्या संस्थानाच्या राणीने ईस्ट इंडिया कंपनीच्या फौजेला रणांगणात हरवलं होतं. ती राणी म्हणजे कित्तूरची राणी चन्नम्मा.

काकतीची मुलगी, कित्तूरची राणी

चन्नम्मांचा जन्म २३ ऑक्टोबर १७७८ रोजी बेळगावजवळच्या काकती गावात झाला. लहानपणापासूनच त्यांनी घोडेस्वारी, तलवारबाजी आणि तिरंदाजीचं शिक्षण घेतलं. पुढे कित्तूरचे राजा मल्लसर्ज देसाई यांच्याशी त्यांचा विवाह झाला.

वारसाचा वाद आणि इंग्रजांची नजर

१८१६ मध्ये राजा मल्लसर्ज यांचं निधन झालं आणि १८२४ मध्ये त्यांच्या मुलाचाही मृत्यू झाला. राज्याला वारस हवा म्हणून चन्नम्मांनी शिवलिंगप्पा यांना दत्तक घेतलं. पण कंपनी सरकारने हा दत्तक मान्य करण्यास नकार दिला आणि कित्तूरचा खजिना व राज्य ताब्यात घेण्याचा प्रयत्न सुरू केला. धारवाडचा कलेक्टर जॉन थॅकरे फौज घेऊन कित्तूरवर चालून आला.

२३ ऑक्टोबर १८२४: कित्तूरचा विजय

चन्नम्मांनी शरण जाण्याऐवजी लढण्याचा निर्णय घेतला. २३ ऑक्टोबर १८२४ रोजी झालेल्या लढाईत कित्तूरच्या सैन्याने इंग्रज फौजेचा पराभव केला. थॅकरे या लढाईत मारला गेला आणि काही इंग्रज अधिकारी कैद झाले. इंग्रजांविरुद्ध भारतीय राज्यकर्त्याने मिळवलेल्या सुरुवातीच्या विजयांपैकी हा एक मानला जातो.

दुसरा हल्ला आणि कैद

हा पराभव कंपनी सरकारला सहन झाला नाही. डिसेंबर १८२४ मध्ये मोठी फौज घेऊन इंग्रजांनी पुन्हा हल्ला केला. या वेळी कित्तूरचा किल्ला पडला आणि चन्नम्मांना कैद करून बैलहोंगलच्या किल्ल्यात ठेवण्यात आलं. तिथेच २१ फेब्रुवारी १८२९ रोजी त्यांचं निधन झालं.

संगोळ्ळी रायण्णा: लढा पुढे नेणारा वीर

चन्नम्मांचा सेनापती संगोळ्ळी रायण्णा याने राणीच्या कैदेनंतरही गनिमी काव्याने इंग्रजांविरुद्ध लढा सुरूच ठेवला. विश्वासघाताने पकडला गेल्यानंतर जानेवारी १८३१ मध्ये इंग्रजांनी त्याला फाशी दिली. आजही कर्नाटकात चन्नम्मा आणि रायण्णा यांचं नाव अभिमानाने घेतलं जातं आणि दर वर्षी ऑक्टोबरमध्ये "कित्तूर उत्सव" साजरा होतो.

संपूर्ण गोष्ट वाचा

कित्तूरच्या लढाईची संपूर्ण गोष्ट, चन्नम्मांचं आयुष्य आणि रायण्णाचा लढा सोप्या मराठीत आमच्या ई-बुकमध्ये वाचा: राणी चन्नम्मा – ई-बुक (₹४९).

असे आणखी इतिहासाचे व्हिडिओ पाहण्यासाठी द मराठी बाणा YouTube चॅनेलला भेट द्या.